رنگها دنیای بزرگ و عجیب و غریبی دارند و حتی میتوانند بر روح و روان ما تاثیر بگذارند. این تاثیرات در علم روانشناسی رنگ ها مورد مطالعه قرار گرفته است؛ در دنیای هنر نیز هنرمندان و نقاشان از این علم بهره میبرند تا حسهای متفاوتی در مخاطب ایجاد کنند. اگر به این زمینه علاقه دارید و میخواهید اطلاعات بیشتری کسب کنید، در این مقاله از کاما همراه ما باشید.
از زمانی که بشر از رنگدانهها استفاده کرده، تاثیر رنگ بر وضعیت روانی ما به دقت مورد بررسی قرار گرفته است. تئوری رنگها که قبلا در مقالهای تحت عنوان «تئوری رنگ ؛ هر آنچه که باید در مورد دنیای شگفت انگیز رنگ ها بدانید» در مورد آن کامل صحبت کردیم، برای اولین بار توسط نویسنده و هنرمند ایتالیایی، لئون باتیستا آلبرتی در سال ۱۴۳۵ مطرح شد. در اواخر قرن ۱۵ میلادی لئوناردو داوینچی یک سلسله مراتب متناوب از رنگها را ارائه کرد، اما تنها در قرن ۱۸ بود که درک مفصلی از تئوری رنگ به شکل مدرن توسط ایزاک نیوتون پدید آمد که در سال ۱۷۰۴ در کتاب او به نام Opticks به تفصیل توضیح داده بود.

هر هنرمند یا طراح رویکرد و هدف متفاوتی برای انتخاب رنگها و سایهها دارد. این نگرش حتی در علم تبلیغات نیز به کار گرفته میشود. مثلا شرکتهایی مثل Whole Foods و Starbucks برای ایجاد حس طراوت، آرامش و سلامتی از رنگ سبز در برندینگ خود استفاده میکنند. طراحان داخلی هم برای تخصیص و جدا کردن فضاهای گوناگون از رنگهای متنوع کمک میگیرند.
هنرمندان از رنگهای خاص در آثارشان بهره میگیرند تا احساسات و پاسخهای خاصی را در مخاطبان خود برانگیزند. در ادامه روشهای منحصر به فردی را بررسی میکنیم که نشان میدهد هر رنگ بر وضعیت روحی و روانی ما تاثیر میگذارد و چطور هنرمندان تئوریهای رنگی خود را برای برانگیختن احساسات خاص در مخاطبان ایجاد کردهاند.
روانشناسی رنگ ها چیست؟

روانشناسی رنگ ها به مطالعهٔ رنگها به عنوان تعیینکننده رفتار اطلاق میشود و نحوهٔ تاثیر رنگ بر هر جنبه از زندگی را به تصویر میکشد. هر فرد نسبت به سایه، سچوریشن (میزان اشباع یا غلظت رنگها) و درخشندگی رنگها سطح متفاوتی از واکنشهای عاطفی را از خود نشان میدهد؛ از عملکرد شناختی گرفته تا الگوی خرید مصرف.
واکنش انسان نسبت به رنگ برای هر فرد منحصر به فرد است و ریشه در تجربیات شخصی و فرهنگی او دارد. به عنوان مثال در آمریکا رنگ زرد یادآور آفتاب است و بنابراین حس شادی و درخشندگی را در فرد ایجاد میکند. با این حال در فرانسه رنگ زرد حس حسادت و خیانت را در فرد زنده میکند؛ تا جایی که در قرن ۱۰ میلادی در فرانسه به خانههای مجرمان و جنایتکاران رنگ زرد میزدند. در ادامه نگاهی مختصر و اجمالی به نحوه بهکارگیری برخی رنگها توسط نقاشان و هنرمندان و چگونگی تاثیر آنها در حواس مخاطب میپردازیم.
اثرات روانشناختی رنگهای سرد
آبی
رنگ آبی مجموعهٔ متنوعی از معانی را شامل میشود که به موقعیت جغرافیایی بستگی دارد. در فرهنگهای غربی آبی معمولا رنگ آرامش تلقی میشود، چون با عناصر طبیعی مثل آب یا آسمان ارتباط دارد. این رنگ همچنین با کاهش فشار خون و تنفس کندتر مرتبط است، به همین دلیل اکثر طراحان داخلی رنگ آبی را برای اتاقهایی انتخاب میکنند که مشتریها زمان قابل توجهی را آنجا میگذرانند. آبی همچنین احساس امنیت، اعتماد و اقتدار را برمیانگیزد و به همین دلیل است که اغلب، پلیس و همچنین بانکها و کارتهای اعتباری از رنگ آبی در لوگوی خود استفاده میکنند.
از طرفی دیگر در برخی از فرهنگها رنگ آبی میتواند معانی متفاوتی به خود میگیرد. برای مثال در هند، آبی نشاندهندهٔ جاودانگی در ارتباط با خدای هندو است که نمادی از عشق است. در کشورهایی مثل ترکیه، یونان و آلبانی رنگ آبی یادآور چشمنظر است که از افراد در برابر چشم بد محافظت میکند یا در اوکراین آبی یک رنگ شفابخش است.

این رنگ همچنین میتواند احساس غم یا انزوا را برانگیزد. در بسیاری از آثار «دورهٔ آبی پیکاسو» که از ۱۹۰۱ تا ۱۹۰۴ به طول انجامید، چنین حسی کاملا مشهود است. در این مدت او آثار هنری تک رنگی را به رنگهای آبی و سبزآبی خلق کرد که ظاهرا نشاندهندهٔ افسردگی خود او بود. استفاده از سایهها و تناژهای غبارآلود و تیرهٔ رنگ آبی، احساس درد، دلتنگی و ویرانی را به همراه داشت و اکثر موضوعات و سوژههای آثارش در این مدت منعکسکنندهٔ چنین وضعی بود.
سبز
رنگ سبز با طبیعت گره خورده و یادآور چمنزارها و درختان سرسبز است. این رنگ حس طراوت و آرامش را در انسان برمیانگیزد و اغلب میتواند نشاندهندهٔ شانس، سلامتی و موفقیت باشد. بازیگران حرفهای معمولا در «اتاقهای سبز» منتظر میمانند تا اعصابشان آرام شود؛ چون تصور میشود این رنگ استرس را از بین میبرد و اثر تسکیندهندهای دارد.

جنبههای طبیعی و آرامشبخش رنگ سبز را میتوان در بسیاری از آثار کلود مونه مشاهده کرد. این رنگ بهخصوص در نقاشی ۱۸۹۹ به نام «پلی روی برکهای از نیلوفرهای آبی» مشهود است که پل قوسدار چوبی روی برکهای را به تصویر کشیده است. مونه در انتخاب رنگ وسواس زیادی به خرج میداد و حتی در این باره اینچنین گفته است: «رنگ وسواس، شادی و عذاب هر روزهٔ من است.»
بنفش
در روانشناسی رنگ ها تصور میشود که رنگ بنفش خلاقیت و تخیل را در انسان برمیانگیزد. این رنگ اغلب با سلطنت و شکوه پادشاهی مرتبط است، چون از جنبهٔ تاریخی فقط خانوادههای ثروتمند قادر به تهیهٔ اشیای گرانقیمت به رنگهایی که تولیدشان سخت بود (ازجمله بنفش) بودند. رنگهای روشنتر حس آرامش را در افراد زنده میکند. بنفش همچنین معانی نمادین هم دارد که در فرهنگهای مختلف متفاوت است. به عنوان مثال در ادبیات غرب «نثر بنفش» به نوشتهای اطلاق میشود که تخیلی بوده و در آن اغراق به کار رفته باشد.

جورجیا اوکیف به استفاده از رنگ بنفش در اکثر گلهایی که نقاشی میکرد، مشهور است. بنفش رنگ اصلی اکثر آثار او از جمله «برگهای بنفش» (۱۹۲۲) و «گل اطلسی» (۱۹۲۵) است که سرزندگی و طراوت رنگ طبیعی را به نمایش میگذارد.
اثرات روانشناختی رنگهای گرم
قرمز
رنگ قرمز بسته به کاربرد آن میتواند احساسات مختلفی را در فرد ایجاد کند. این رنگ ویژگیهایی قوی دارد که واکنشهای شدیدی را در پی دارد و اکثر برندها و شرکتهای تبلیغاتی سعی میکنند از آن برای جذب و تحریک مخاطب استفاده کنند. مثلا یوتیوب رنگ قرمز را به عنوان راهی برای برجسته کردن برندش و جذب بینندگان، در لوگوی خود به کار برده است. این رنگ همچنین باعث برانگیختن حرارت و شور (چه از لحاظ تشدید عصبانیت و چه از نظر عشق) میشود.

نقاشی برجستهٔ نقاش اکسپرسیونیست، ادوارد مونک، در سال ۱۸۹۸ به نام «جیغ» به خاطر استفاده از رنگ قرمز شناخته شده است. مونک به دلیل جهانپژوهی در زمینههای روانشناختی شهرت دارد؛ این اثر او برای ایجاد احساس تردید و عدم اطمینان دیوانهکننده در مخاطب خلق شده است.
نارنجی
نارنجی هم مثل قرمز، رنگی است که جلب توجه میکند. این رنگ قوی و پرانرژی است و به همین دلیل است که بسیاری از برندها از رنگ نارنجی در برندینگ خود بهره میبرند. با اینکه نارنجی رنگی درخشنده و بانشاط است، اما در صورت استفاده بیش از حد میتواند اثر معکوس داشته باشد.

مارک روتکو اغلب در آثار خود از رنگ نارنجی استفاده میکرد؛ او که به خاطر استفاده از بومهای بزرگ مستطیلی و رنگهای روشن شهرت داشت، میخواست احساسات اساسی و بنیادی انسان را در پاسخ به پالت رنگهایی که با دقت انتخاب شده بود برانگیزد و واکنشش را ببیند.
زرد
بدون شک رنگ زرد یکی از درخشندهترین و شدیدترین رنگدانهها است و در نتیجه احساسات شدیدی را تحریک میکند. این رنگ اگرچه میتواند شاد و جذاب باشد، اما میتواند فرساینده نیز باشد یا اینکه باعث ناامیدی یا خشم مخاطب شود. زرد همچنین اشتها را تحریک میکند و به همین دلیل است که رستورانهایی مثل مک دونالد از این رنگ در برندینگ و بازاریابی برای جذب مشتریهای گرسنه استفاده میکنند.

شدت رنگ زردی که در نقاشی «مسیح زرد»، اثر پل گوگن به کار رفته، با خطوط برجسته تکمیل شده است. استفادهٔ بیش از حد از رنگ زرد به انتقال پیام زندگی منزوی و تقوای رعیت نشان دادهشده در این اثر، کمک زیادی کرده است.
اثرات روانشناختی رنگهای خنثی
سیاه
رنگ سیاه تمامی نورهای طیف رنگ را جذب میکند و از لحاظ بصری سنگین به نظر میرسد. به همین دلیل ممکن است از این رنگ به صورت محدود و به میزان کم در هنر و طراحی استفاده شود؛ هرچند برخی از هنرمندانی که به دنبال ایجاد احساس «تاریکی» هستند، تمایل دارند سخاوتمندانه از رنگ سیاه برای خلق آثار خود استفاده کنند. بهطور کلی رنگ سیاه با قدرت و اقتدار مرتبط است. این رنگ در محیطهای گوناگون معانی متفاوتی دارد. به عنوان مثال در فلسفهٔ چینی فنگ شویی، رنگ سیاه به عنصر آب تعلق دارد و دارای انرژی «قدرت» در محافظت است. معمولا رنگ سیاه نمادی از مرگ و شر بهشمار میرود، اما در برخی فرهنگها ازجمله مصر، این رنگ یادآور تولد دوباره است.

فرانسیسکو گویا، نقاش اسپانیایی، بین سالهای ۱۸۱۹ و ۱۸۲۳ مجموعهای از تابلوهایی را خلق کرد که از آنها به عنوان «نقاشیهای سیاه» یاد میشود. به احتمال زیاد رنگهای تیره و تصاویر دلهرهآور این تابلوها نشانهٔ ترس و اضطرابی بود که گویا بعد از جنگهای ناپلئونی و دو بیماری مهلکی که تجربه کرده بود. این هنرمند با بازی با جنبههای ترسناک و شوم رنگها، توانست احساس ترس و آشفتگی را در آثار خود ایجاد کند.
سفید
رنگ سفید معمولا حس امنیت و آزادی را در انسانها بیدار میکند. این رنگ با خلوصی که دارد، به عنوان رنگی صلحآمیز شناخته میشود. رنگ سفید حس خلوص و تمیزی را به همراه دارد؛ به همین در اکثر بیمارستانها برای نشان دادن تمیزی محیط از این رنگ استفاده میکنند. هرچند در اکثر جاهای دنیا رنگ سفید به خلوص و لطافت گره خورده است، اما در برخی از فرهنگهای شرقی رنگ سفید یادآور مرگ است و در مراسم عزا لباسی به این رنگ به تن میکنند.

آری شفر، نقاش سبک رمانتیک، آثار زیادی را با تمرکز بر مضامین مسیحی خلق کرده است. نقاشی او به نام «وسوسهٔ مسیح» نشانگر استفاده از رنگ سفید به عنوان نمادی از پاکی و صلح است.
رنگهایی که بر احساسات و تصمیمات تاثیر میگذارند
همانطور که گفته شد، روانشناسی رنگ ها در تمامی رشتهها و صنایع مورد استفاده قرار میگیرد، چون هر رنگ میتواند تاثیرات متفاوتی بر وضعیت روحی و روانی ما بگذارد.
رنگها میتوانند در فرهنگهای مختلف، ارتباط و معانی مختلفی داشته باشند. بنابراین بسته به هدف خود، میتوانید در محیطهای مختلف از رنگهای مناسب استفاده کنید. علم روانشناسی رنگ ها به شما کمک میکند از رنگها به بهترین شکل ممکن در طراحی دکوراسیون داخلی منزل خود استفاده کنید.
منبع: Invaluable
- ۷ المان طراحی داخلی که شما را به خانه رویاییتان یک قدم نزدیکتر میکند - 30 مهر 1402
- چه اصولی در طراحی داخلی نقش کلیدی دارند؟ - 4 مهر 1402
- انواع سبک دکوراسیون داخلی و هر آنچه که باید بدانید (۱) - 22 شهریور 1402

